Willem die Madoc maakte

Nico Dros

Leeservaring

Het boek Willem die Madoc maakte van de auteur Nico Dros heb ik in no time uitgelezen. Ik moest mezelf dwingen niet teveel en te snel achter elkaar te lezen. 

Deze roman start met een proloog waarin de ontdekking van een zeldzaam middeleeuws handschrift wordt gedaan. De hoofdpersoon, dr. Willem de Reuvere, tracht een kortschrift in de kaft van de codex te ontcijferen. Dat lukt niet goed en hij raakt afgeleid en in de ban van het nog immer nog immer niet ontdekte andere verhaal van Willem, vermeende auteur van Van den vos Reynaerde, gaat zijn fantasie op de loop. Dr. Willem de Reuvere, schrijft in drie delen de roman Willem die Madoc maakte; het lukt hem om de tegen de historische achtergrond en de middeleeuwse context een verhaal te vertellen dat tot aan het laatste boeiend is. Volgens het nawoord zoekt de romancier naar leemtes in de geschiedenis om deze met verbeelding op te vullen. De door Dors gecreëerde personages komen in het verhaal authentiek en waarachtig over. Het genre historische fictie bedient zich van hersenspinsels met het doel waarheden over het menselijk bestaan te onthullen. 

Wat mij betreft is hij daarin geslaagd!

Geloofsbeleving
Beda, een vondeling afkomstig van een schipbreuk, wordt in een abdij opgenomen waar al snel blijkt dat hij een intelligente leerling is. Een monnik ontfermt zich over - het door de abt vermeende koningskind - hem en leert hem het vak van kopiist en vergaart op die manier veel kennis van het Heilige Schrift en met werken uit de Klassieke Oudheid. In tegenstelling tot wat de leer van het abdij hem voorschrijft, heeft zijn vragen over het geloof, met name over de geloofsbeleving. De aversie die hij krijgt jegens de inmenging van de Rooms Katholieke kerk ontstaat als dingen ziet en ervaart die niet door de beugel kunnen. Summum van deze ervaring in zijn vroege jeugd is als hij en andere jongens door een monnik verkracht worden. Onder het mom van zelfkastijding wordt deze zogenaamd vrome monnik, Elmus, verheerlijkt. Dat er juist een hele, niet vrome kant aan deze monnik blijkt te zijn, daar wordt van weggekeken. Op een dag lokt Beda Elmus in de val en wil hem vermoorden als straf voor wat hij hem en andere jongens heeft aangedaan. Toch doet hij dit niet, laat hem gekneveld achter, zodat hij gevonden wordt en het verhaal openbaar kan worden. Na deze daad ontvlucht hij het klooster en vervolgt zijn leven in de ruwe, harde wereld buiten het klooster.

Vrouwen 

Beda belandt in Brussel en komt gehavend uit een gevecht waar hij het opneemt tegen mannen die een vrouw aanvallen. Hij wordt als een held onthaald en als zij hem opneemt en zich over hem ontfermt, wordt hij ingewijd in de wereld van de fysieke liefde tussen een man en een vrouw. Inmiddels blijkt er een prijs op zijn hoofd te staan; de achtergelaten Elmus is vermoord en hij - Beda - wordt hiervoor gezocht en dit leidt ertoe dat Beda zijn naam in Madoc verandert. In die hoedanigheid brengt hij brengt geruime tijd door met de vrouw die hij uit de handen van mannelijke belagers heeft gered. Zoals een goed godlievend persoon betaamt, heeft zij veel eerbied voor de uitdragers van het geloof. Helemaal als een priester haar overleden dochtertje wel een rustplaats geeft in gewijde grond; als tegenprestatie verlost zij hem van de ongemakken van het celibaat. Dat thema komt telkenmale in deze roman terug: de gevolgen van het celibaat. Onmenselijk, zo blijkt, ook eeuwen na dato, het zorgt er voor dat de verlangens die in toom gehouden moeten worden, zich op een andere manier uiten. Een zeer schadelijke en kwalijke zaak die te allen tijde bedekt moest blijven. Ook later, als Madoc zijn leven voortzet achter de kasteelmuren bij graaf Himcar. 

Vriendschap

Madoc was, voordat hij strandde in Brussel, op weg naar Parijs, waar hij dacht onder de uitgesproken banvloek van de Paus uit te komen. Met pijn en zijn hart laat hij zijn geliefde achter en verlaat Brussel.  Onderweg kruist hij zijn pad op bijzondere wijze dat van graaf Himcar van Mourille. Hij wordt door hem en zijn vrouw Adelina, een Arabische schone, als secretaris aangesteld. Madoc blijkt vindingrijk te zijn, niet alleen in het organiseren van het archief van de graaf, maar ook in het opstellen van een geheel nieuw stelsel van het innen van pacht. De feodale versnippering wordt vereenvoudigd en zorgt ervoor dat arbeiders beloond worden voor hard werk, iets wat tot dan toe voor onmogelijk was gehouden. Immers, het algehele idee was dat arbeiders lui waren en harde aansporing zoals schoppen en slaan nodig hadden om aan het werk te gaan. Niets blijkt minder waar, het lijkt erop dat de hervormingen in het pachtstelsel aanslaan; iets wat natuurlijk niet door een ieder gewaardeerd wordt. De meeste vazallen en rentmeesters konden zich niet scharen achter deze hervormingen. Himcar verzint een list, gelijk aan de vos van Reinaerde maar dan met goede intenties, om het nieuwe stelsel door te voeren. 

Hoofs

Gedurende zijn verblijf bij graaf Himcar, die hem inmiddels als vriend beschouwt, worden de leden van het hof vermaakt door de voordrachten van Madoc uit het epos van de vos van Reynaerde. Ook hier is hem geen rust gegund, hij geraakt in conflict met de luiheid en incompetentie van geestelijken. In de standenmaatschappij zijn de adel en de geestelijkheid nauw met elkaar verbonden en ontkomt ook Himcar, die heimelijk ook niet veel opheeft met vertegenwoordigers van het geloof, er ook niet aan om relaties met de kerk aan te gaan. Tot overmaat van ramp wordt Madoc door de barbaarse en gewelddadige vazal Osemund tot een duel uitgedaagd. Het duel wordt gewonnen door Madoc en hij wordt hierdoor tot ridder geslagen. Himcar stelt subtiel voor ook de zonen van Osemund te laten verdwijnen, maar dit past niet bij Madoc en is in het geheel niet hoofs. Iets waar hij in het kasteel, mede door de vrouw van Himcar Adelina vertrouwd mee raakt. Adelina is van Arabische komaf en weet de invloed van deze verfijnde cultuur over te brengen in het hof. In het geheim beleven zij hartstochtelijke nachten en dit blijft niet zonder gevolgen: zij krijgt een zoon van Madoc, maar het blijft de zoon van graaf Himcar. Zelfs als zij nadat Himcar is overleden samen met Madoc en hun zoon vlucht, blijft hij een slechts een vriend. Even lijkt het erop dat hij haar gaat vragen te trouwen, hij is immers inmiddels een ridder en Himcar heeft dit zelfs voorgesteld, kiest zij voor een andere weg. Hij is met zijn afkomst beneden haar stand, haar en haar zoon niet waardig. Madoc accepteert dit; in dat opzicht zou je hem lethargisch kunnen noemen. Hij legt zich neer bij haar besluit en vervolgt zijn eigen weg.

Willem

Die weg brengt hem bij Hadewijch; op zijn vlucht wordt hij berooid en beroofd, maar ontmoet zijn minne Hadewijch. Hij, inmiddels heeft hij de naam Willem aangenomen, benadert haar hoofs en wacht op haar toestemming. Zij spreekt Diets met hem en samen ontdekken dat zij een passie delen voor de taal in de gedichten; Willem ervaart een warmte bij haar die hij nog nooit had ervaren. In het verhaal wordt hier natuurlijk een link gelegd met de 'orewoet' die deze minne ervaart als toenadering tot God zoekt. Willem heeft echter weinig op met haar devotie en hartstochtelijke verlangen. Als dit later grotere vormen aanneemt, wijt hij dit aan het verlies van hun dochtertje. Zij gaat echter zo op in  haar zoektocht naar de geestelijke extase inde relatie met God, dat zij besluit hem te verlaten. Hij heeft hier vrede mee en vervolgt zijn eigen weg. 

In dit laatste deel ontmoet hij wederom een invloedrijke man die zijn kennis van zaken op waarde weet te schatten. Hij leeft enige tijd samen met Sofia, zijn huishoudster, die hem voorzag van heerlijke maaltijden uit een van de nabijgelegen herbergen. Kostelijk om te lezen dat in de middeleeuwen deze vorm van afhaalmaaltijden ook al bestond. Sofia was een meester in het schoonhouden van zijn huis en wist blijkbaar zelf haar tekortkomingen in de keuken handig op te lossen door de maaltijden door verschillende herbergiers te laten verzorgen. Het aanrecht ietwat verschoven, emancipatie in vroegere tijden!

Willem blijft een buitenstaander met een nietig geloof; hij heeft een geweten, een moraal, een ethisch besef en die richting geven aan zijn leven. Dat was niet gewoon in die tijd; het was derhalve te verwachten dat deze kritische, helemaal jegens het geloof, levenswijze hem duur zou komen te staan. En uitgerekend de lange arm van de kerk zorgt ervoor dat hij aan het einde van het verhaal alsnog voor het gerecht moet komen. Met een list van de bisschop worden de schepenen verleid Willem schuldig te bevinden en als straf in te laten metselen. 

Of dit het einde van Willem, Madoc of Beda wordt, is de vraag. 

Een tot op het einde toe meesterlijke vertelling van Willem die Madoc maakte!

Augustus 2022